System Overload

“Mission Amygdala accomplished. Maar de medaille heeft een keerzijde.“

Het menselijk brein is een fantastisch gegeven. Ons verstand geeft kleur en richting aan ons leven. Het creëert, filosofeert, onderneemt en laat ons toe te genieten. Zonder ons denkvermogen zou het maar een saaie boel zijn.

Bovendien kan ons brein helemaal zelfstandig werken, zonder dat we daar iets voor moeten doen. Ademen gaat bijvoorbeeld helemaal vanzelf. Je hoeft er niet eens wakker voor te zijn. Met wat training kunnen we nog veel meer ‘vanzelf’: wandelen, fietsen, praten, autorijden of blind typen bijvoorbeeld. Die automatische functie maakt deel uit van ons overlevingsinstinct, aangestuurd door twee amandelvormige nootjes diep in ons brein: de amygdala.

We hebben ons menselijk bestaan te danken aan de unieke wisselwerking van die amygdala met ons denkvermogen. Zonder die combinatie waren we als fysiek vrij zwakke soort wellicht al lang uitgestorven.

De amygdala zijn verantwoordelijk voor het vlucht- of vechtsyndroom. Als je er nog niet van gehoord hebt, stel je dan even het volgende voor: je bent op safari en komt plots oog in oog met een leeuw. Op dat moment gaan in je hersenen alle alarmbellen tegelijk af. Voor nadenken is er geen tijd. Sneller dan het licht spurt je de ladder op van een vlakbij gelegen uitkijkpost. Pas wanneer je boven bent, besef je dat klimmen niet zo’n goed idee was. Had de leeuw je echt willen aanvallen, was je wellicht met twee happen verorberd. Maar zo veel tijd heeft je amygdala je dus niet gelaten. In een fractie van een seconde werden je keuzes afgewogen. Gezien de kansen bij vechten nogal in het voordeel van de leeuw waren, werden in je lichaam automatisch allerlei stresshormonen afgevuurd en jij ging op de vlucht. Bovendien heb je je lesje wel geleerd: de volgende vakantie gaat gewoon naar Blankenberge… En net in dat laatste onderscheiden we ons als mens: we hebben geleerd om situaties te herkauwen en te analyseren en we slaan ervaringen op voor later gebruik. We leggen verbanden met vergelijkbare situaties en maken extrapolaties.

Zo leerden onze verre voorouders levensgevaarlijke situaties in te schatten, oog in oog komen met een leeuw bijvoorbeeld, en ze ontwikkelden vaardigheden om die gevaarlijke situaties zoveel mogelijk te vermijden. Ze gingen allerlei voorzorgsmaatregelen te nemen en plannen maken … zelfs als er geen leeuw meer in de buurt was. Elke dag werd de mens behendiger in het verbeteren van zijn eigen situatie. Het vermijden van gevaarlijke situaties en het streven naar verbetering werd een doelen op zich. Nomaden gingen in hutjes wonen met een afsluiting en grote vuren om de leeuw op afstand te houden. Hutbewoners maakten later stenen huisjes met een stevige deur waar de leeuw niet binnen kon. En de oermens en de amygdala kwamen tot rust. Mission Amygdala accomplished. Maar de medaille heeft een keerzijde…

“De uitputtingsepidemie die nu heerst, is niet moeilijk te begrijpen. Bij steeds meer mensen slaat de amygdala gewoon tilt.”

Net als in de oertijd scannen onze amandelnootjes de wereld voortdurend op gevaar, alleen lijkt dat gevaar nu van overal te komen en nog wel non-stop. We groeien op met hoge verwachtingen voor onszelf en voor onze omgeving. We leren geloven dat alles maakbaar en oplosbaar is, als je maar hard genoeg je best doet. Ook sociale media leggen de lat torenhoog. Op geen enkele manier leren we om te gaan met de minder mooie kanten van het leven. Tegelijk is door de digitalisering elke zekerheid zoek. De constante informatiestroom bestookt ons dagelijks met nieuwe rampen waar we als individu weinig vat op hebben.

De uitputtingsepidemie die nu heerst, is niet moeilijk te begrijpen. Bij steeds meer mensen slaat de amygdala gewoon tilt. Net alsof we echt oog in oog staan met een leeuw worden er voortdurend stresshormonen aangemaakt. We proberen koste wat het kost onaangename situaties te vermijden en blijven streven naar meer en beter. Vaak zonder het echt te beseffen piekeren we ons suf en maken we ons eindeloos zorgen. Of we verliezen ons in het blijven verzinnen van oplossingen die er geen zijn. Zo geraken we uitgeput. We zien geen uitweg meer, we lopen vast in eindeloze rondjes in ons hoofd en we verliezen de moed. Dat is het moment waarop het licht uitgaat.